Fluoriet uit Noord-Engeland

Fluoriet, een bijzonder mooi mineraal dat op veel plekken in de wereld voorkomt.
De chemische formule van fluoriet is CaF2, calciumfluoride. Het is niet heel erg hard, hardheid 4. Fluoriet is het typemateriaal voor deze hardheid in de hardheidsschaal van Mohs. Het kan in veel kleuren voorkomen, maar vooral paars, groen en geel zie je vaak.
Meest kenmerkend aan fluoriet zijn de kristallen en de fluorescentie. De kristallen zijn vaak mooie vierkantjes of octaëders. Maar soms is er ook met het blote oog geen kristalvorm te zien. Het kan in zeldzame gevallen ook in bollen voorkomen, botryodaal. De naam fluoriet komt van het Latijnse fluere, stromen. Het smelt relatief makkelijk. De naam van het element fluor, dat van de tandpasta, komt van daar ook vandaan. Fluoriet ligt vaak mooi op onder UV licht. Dit effect heet fluoresceren en is genoemd naar het mineraal fluoriet, omdat het daarvan als eerste beschreven is. Fluoriet wordt ook wel vloeispaat benoemd en wordt regelmatig gebruikt voor industriële toepassingen. Bijvoorbeeld bij het maken van glas en emaille. Ook in de metaalindustrie wordt het gebruikt om de viscositeit van gesmolten metaal te verhogen. Fluoratomen kunnen wateratomen erg gemakkelijk vervangen, daarom is fluor bijzonder veelzijdig toepasbaar. Denk ook aan de teflonlaagjes in de pan, daar wordt ook fluor voor gebruikt. Een tijdlang werd fluor (fluoride) toegevoegd aan het drinkwater omdat het goed is voor je tanden. Maar fluor is giftig, in kleine hoeveelheden zou het weinig kwaad kunnen, maar toch. In landen om ons heen, bijvoorbeeld België, wordt zelfs al door de overheid afgeraden om met fluorhoudende tandpasta te poetsen. Dus ook geen fluoriet gebruiken voor edelsteenwater!!
36420595_527285911035728_1885395724166758400_n
Fluoriet is al lange tijd een geliefd mineraal. De Egyptenaren maakten er amuletten en scarabeeën van. De Romeinen gebruikten het om voorwerpen van te maken en sieraden. Vooral mooie kommen en schalen van fluoriet waren geliefd. In de folklore is verder weinig bekend van het gebruik van fluoriet in Europa. Alleen vanuit esthetisch oogpunt, al sieraad omdat het zo mooi was. Fluoriet werd ook enige tijd vermalen gebruikt als medicijn, maar dat is niet erg gezond. In China is het een bijzonder geliefd mineraal dat veel wordt gebruikt. In sommige culturen in de wereld is fluoriet de steen van de regenboog.
Een belangrijke waarschuwing, fluoriet mag absoluut niet!!! in de zon, het is een steen die erg gevoelig is voor zonlicht en snel verkleurt.

Op veel plekken in de wereld komt fluoriet voor. Er zijn 9000 fluoriet vindplaatsen beschreven! In Europa ook in de meeste landen, alleen Nederland komt er niet zo goed af. Maar in Spanje, Engeland, Frankrijk, Duitsland en België komt fluoriet in de mooiste vormen voor. Fluoriet uit Engeland is bijzonder geliefd bij verzamelaars, er zijn veel vindplaatsen en er komen bijzonder mooie stukken vandaan. Bijzonder zijn daarbijde fluorieten uit Weardale, met name uit de Rogerley mijn en de Blue John Fluoriet uit Castleton.

Rogerley Fluoriet
In het noorden van Engeland ligt een gebied dat erg populair is bij zoekers en verzamelaars van mineralen. Weardale in County Durham is een El Dorado als het gaat om mooie fluorieten. Maar de allermooiste en bekendste komen uit een mijn in de plaats Frosterley. In een oude groeve, de Rogerley Quarry, is een gedeelte ontdekt waarin uitzonderlijk mooie fluorieten voorkomen. De zogenaamde Rogerley-fluorieten uit de Rogerley mijn hebben namelijk een hele bijzondere eigenschap. Het zijn helder groene fluoriet kristallen die in daglicht verkleuren naar een heel mooi aqua blauw tot paars. Daglicht-fluorescentie heet dit verschijnsel. De meeste fluorieten hebben de eigenschap  om op te lichten onder een UV-lamp, maar deze doen dit dus ook in zonlicht of daglicht. Dit komt door de aanwezige UV straling in natuurlijk licht. Kanttekening…. Laat een fluoriet nooit te lang in het zonlicht liggen, daar verbleken ze door. In lichte mate hebben bijna alle fluorieten uit het Noord Penninisch gebied de eigenschap van daglicht-fluorescentie en de sterke fluorescentie. Meer dan andere fluorieten uit andere gebieden. Het idee is dat dit komt door het aanwezige verhoogde gehalte zeldzame mineralen, de zogenaamde Rare Earth Elements.

36716075_532278063869846_7852334264547803136_n
Het North Pennine Ore Field, zoals het gebied heet waar de Rogerley groeve in ligt, is een bekend mijnbouw gebied in Noord Engeland en kent meer bekende mijnen die mooie mineralen opleveren. Denk bijvoorbeeld ook aan de Frazer’s Hush mijn, de Boltsburn mijn en de Blackdene mijn. We weten dat hier al sinds de 12e eeuw diverse metaalertsen gewonnen wordt en er zijn aanwijzingen dat zelfs de Romeinen hier al mijnen hadden.

De Rogerley mijn is lang onbekend geweest. In de 18e eeuw was het een erts mijn waar metaalerts werd gewonnen. In de 19e eeuw is de mijn verlaten en pas aan het begin van de jaren ’70 is de potentie van de mijn voor het verzamelen van fluorieten ontdekt. In 1972 is de Cumbria Mining and Mineral Company opgezet om de fluorieten te gaan winnen. Het is dan ook de enige mijn in de UK die op commerciële basis wordt uitgebaat enkel en alleen voor het verzamelen van mineralen voor verzamelingen en verkoop er van. Sinds 1999 is de mijn in handen van het bedrijf UK Mining Ventures en wordt bijgehouden uit welke ‘pockets’ verzameld wordt. Iedere pocket heeft een naam en levert soms net iets andere kwaliteit fluoriet op.

De fluorieten worden gevonden in zandsteen uit het Carboon, meer specifiek Pennsylvanien (serie). In Europa gebruiken we de term Pennsylvanien niet vaak, maar gebruiken we liever de Duitse indeling waarbij deze serie valt in de etages Stephanien, Westfalien en een klein stukje Namurien, Boven Carboon. Dat wil zeggen dat het gesteente waarin de fluorieten van Rogerley zitten zo’n 323 tot 298 miljoen jaar oud zijn.

In beschrijvingen van fluoriet uit de Rogerley Quarry wordt onderscheid gemaakt tussen fluorieten uit de Rogerley mijn en de Diana Maria mijn. Beide mijnen zijn eigenlijk dezelfde mijn, maar verschillende ‘veins’ in de Rogerley Quarry, de groeve waar in vroeger tijden ertsen werden gewonnen. Bovenin deze groeves zit een gedeelte waar de fluorieten uit komen. Dit is opgedeeld in de Greenbank Vein, dat is wat de Rogerley mijn genoemd wordt, en de Sutcliffe Vein, dat is wat nu de Diana Maria mijn heet. Deze laatste is erg lastig bereikbaar. In de jaren ’70 als ontdekt, maar er is nooit iets mee gedaan. Sinds vorig jaar wordt er commercieel gezocht naar fluorieten. Deze Diana Maria fluorieten hebben een uitzonderlijk groene kleur en hele goede kwaliteit. Ze zijn daarom erg gewild, maar ook een stuk zeldzamer dan de ‘gewone’ Rogerley fluorieten.

91B278E1-9E32-4A72-9E28-CEABF2BFD46C

Blue John fluoriet
Blue John is een soort fluoriet uit de mijnen van Castleton. Het wordt ook wel Derbyshire Spar genoemd. Er zijn twee mijnen bij Castleton waar het gevonden word. De Blue John Cavern en de Treak Cliff Cavern. In het verleden werd het ook gewonnen uit de Old Tor Mine. Fluoriet uit andere mijnen mag geen Blue John heten. Karakteristiek voor Blue John fluoriet is de donkere paarse kleur en de gele (soms witte) banden. De eerste beschrijvingen van Blue John komen uit de 18e eeuw.
Er zijn verschillende verklaringen voor de naam Blue John. De meest gebruikte is dat het afkomstig is uit het Frans, van Bleu-jaune, blauw-geel, naar de kleuren van de steen, en dat dit in het Engels verbasterd is naar Blue John. Een andere verklaring is dat de mijnwerkers deze naam als bijnaam voor het blauwpaarse mineraal bedachten, zoals ze dat wel met meer gesteentes en mineralen deden. Zwarte zinkerts noemden ze Black Jack, dus waarom blauw gesteente niet Blue John? Nog een ander verhaal vertelt dat mijnwerkers uit Cornwall in de mijnen van Derbyshire kwamen werken en lokale woorden voor gesteentes meenamen. Blue John zou dan afkomstig zijn van het oud Cornish blodon, wat bloem betekent.
IMG_7246
Blue John fluoriet komt in aders (veins) in het moedergesteente voor en is van boven Perm – onder Carboon ouderdom. Het gaat vaak om aders die helemaal zijn opgevuld met fluoriet, echt mooi uitgegroeide grote kristallen zul je in Blue John fluoriet niet vaak vinden. Maar meestal zie je massieve stukken, vaak gezaagd in plakken en gepolijst. Of verwerkt in ornamenten. Iedere vein met Blue John heeft een eigen naam en nummer is uitgebreid beschreven en onderzocht. De kleuren van Blue John verschillen ook iets per vein. De ene heeft iets meer geel, de andere meer paars met wit, etc. lange tijd werd gedacht dat de mijnen redelijk uitgeput waren, tot in 2015 een nieuwe vein werd ontdekt in de Treak Cliff Cavern. Deze vein werd de Ridley vein, nummer 15, genoemd, naar de mijnwerker die het ontdekt heeft. Een ander mooi verhaal vertelt van de ontdekking van een kwalitatief erg mooie vein in de jaren ’40 van de 20e eeuw. De mijnwerker die deze vein had ontdekt in Treak Cliff Cavern vertelde er over toen hij de mijn uitkwam en de afspraak was dat ze de volgende dag met een aantal mensen de vein gingen bekijken. Helaas was de mijnwerker de volgende dag overleden, de locatie van de vein nam hij mee in zijn graf. In 2013 vond men een stuk tapijt verborgen onder een dikke laag modder. Toen het tapijt werd weggehaald zag men daar de mooiste Blue John vein die in tijden was gevonden. Deze vein kreeg de toepasselijke naam ‘Lost Vein’ en heeft een uitzonderlijk mooie blauwe kleur.

Waar de diepe blauwpaarse kleur van Blue John vandaan komt is vooralsnog een raadsel. Meestal wordt kleur in mineralen veroorzaakt door ‘verontreiniging’ van een bepaald element. Maar bij deze fluoriet is geen enkele bron voor de kleur gevonden, ondanks dat daar best veel onderzoek vaar is gedaan. Het idee is nu dat de kleur niet door een ingesloten element, maar door een dislocatie, een foutje, in de kristalstructuur. Als je Blue John fluoriet sterk verhit verdwijnt de kleur. Waarschijnlijk doordat de warmte het ‘foutje’, de dislocatie, oplost. Door de juiste radioactieve straling is de kleur daarna weer terug te brengen. De matrix waarin de fluoriet is ontstaan is kalksteen. In barsten en holtes in deze kalksteen is de fluoriet afgezet doordat warm water met daarin allerlei elementen door het gesteente heen deze holtes binnendrong en langs de randen de fluoriet begon te vormen. Kenmerkend voor fluoriet uit Derbyshire is het relatief hoge zoutgehalte van het water dat voor de vorming van de fluoriet heeft gezorgd.

Blue John is in ruwe vorm vrij breekbaar en fragiel. Niet erg stevig en niet geschikt om IMG_7248zo te bewerken. Toch zijn er veel objecten gemaakt van Blue John en was het lange tijd erg populair om er vazen en schalen van te maken. Om dit te kunnen doen moet het gesteente eerst lange tijd gedroogd worden en geïmpregneerd met hars. Tegenwoordig is dat kunsthars, vroeger natuurlijke hars. Dit wordt onder vacuüm en verwarming gedaan. Het gesteente wordt verwarmd, in de hars gelegd en alle zuurstof wordt uit de omgeving gehaald. Daardoor gaat de hars in alle kleine holtes en poriën van het gesteente zitten. Als het gedroogd is kan het gezaagd en bewerkt worden.
Waarschijnlijk hadden de Romeinen ook al objecten van fluoriet die sterk leek op Blue John. Maar Plinius beschrijft de bron van dit gesteente als zijnde Perzië. Hoogstwaarschijnlijk is dus daar ook ooit en vindplaats geweest van een vergelijkbaar type fluoriet. Tegenwoordig komt een soort fluoriet uit China wat qua kleur en belijning veel op Blue John lijkt. Dit is de enige fluoriet die nu gevonden wordt die enigszins op Blue John lijkt en is sinds kort ontdekt in een fluorietmijn in het oosten van China. Mocht je een hanger van Blue John fluoriet willen kopen, let dan goed op. Op de bekende goedkope-massa-verkoop websites is gekleurd glas te koop, in mooie vormen voor hangers, wat wel Blue John heet maar het zeer zeker niet is.

Mocht je een kijkje willen nemen in de mijnen waar Blue John gevonden wordt, dan kan dat. In de Blue John Cavern en Treak Cliff Cavern worden in de zomermaanden tours verzorgd waar je in de mijn kunt kijken en kunt leren over de geschiedenis van de mijnbouw daar en de fluorietwinning. Zelf zoeken naar fluoriet in de mijn is niet toegestaan.

Treak Cliff Cavern website
Blue John Cavern website

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s