Wat is een mineraal?

Om er achter te komen of een mineraal risicovol is moeten we eerst kijken naar wat een mineraal precies is. Een mineraal bestaat uit een verzameling atomen. Soms van één enkel soort element, soms van verschillende soorten elementen bij elkaar. Atomen zijn de kleinste bouwstenen van materie die we kennen. Het zijn ook de kleinste deeltjes waaruit een mineraal is opgebouwd. Een element is een atoomsoort met een bepaald atoomnummer.

Stel je een klein bolletje voor. Dat bolletje is een atoom. Een atoom is nooit alleen. Alles om ons heen bestaat uit atomen. Zo’n atoom zal zich altijd proberen te verbinden met een ander atoom. Soms met een atoom van dezelfde soort, soms met een andere soort. Wanneer twee of meer atomen zich met elkaar verbinden noemen we dit geheel een molecuul. Een molecuul kan bestaan uit twee atomen, maar meestal bestaat een molecuul uit meer dan twee atomen die zich met elkaar hebben verbonden. De meeste mineralen bestaan uit moleculen die zijn opgebouwd uit meerdere verschillende atomen, dus uit verschillende elementen. Er zijn ook mineralen die uit verbindingen van slechts 1 atoomsoort, 1 element bestaan. Denk aan metalen als goud en zilver, maar ook aan zwavel of aan diamant wat enkel en alleen uit koolstof bestaat. Als je een boek over mineralen openslaat of op internet kijkt lees je na de naam van het mineraal meestal een chemische formule. Die formule geeft onder meer aan uit welke atomen het molecuul bestaat waaruit dat mineraal is opgebouwd. En hoeveel van ieder atoom er in een molecuul aanwezig zijn. Ieder element wordt afgekort met 1 of 2 letters die internationaal hetzelfde zijn. Deze afkortingen kun je opzoeken in het Periodiek Systeem der Elementen, hierin staan alle elementen die we kennen beschreven. Daarmee kun je nagaan of het element in jou steentje bijvoorbeeld een metaal is. Ook kun je als je de naam van een element weet kijken of het een gezondheidsrisico met zich meebrengt, bijvoorbeeld of het radioactief is.

Om het even concreet te maken. Fluoriet heeft bijvoorbeeld de formule CaF₂. Aan ieder Ca, calcium atoom zitten dus twee F, fluor atomen gebonden. Kwarts heeft als formule Si0₂. Daarbij zit aan ieder Si, silicium atoom twee O, zuurstof atomen. Malachiet heeft de formule Cu₂CO₃(OH)_2. Hieruit kun je aflezen dat er naast koolstof, zuurstof en waterstof ook koper inzit. Een metaal dus. Dit maakt dat malachiet niet geschikt is voor inwendig gebruik en je er dus beter geen stukje van in je drinkwater kunt doen.

Naast de elementen waaruit een mineraal bestaat is het ook van belang op welke manier deze elementen aan elkaar ‘vast’ zitten, welke chemische binding ze hebben. Sommige bindingen zijn sterk, anderen erg zwak. Sommige mineralen zijn gevoelig voor oplossen in water of zuur, anderen totaal niet. Er zijn stoffen die pas gevaarlijk worden als ze in aanraking komen met een andere stof en daardoor omzetten in een giftige stof (dit kan ook in het lichaam gebeuren). 

Stoffen hebben drie zogenaamde aggregatietoestanden: gas, vloeibaar, vast. Op een heel enkele uitzondering na zien we in de mineralenwereld eigenlijk alleen maar de laatste, de vaste vorm. Soms kan het zo zijn dat een stof in de ene aggregatietoestand ongevaarlijk is, terwijl het in een andere toestand levensgevaarlijk is. Al deze dingen hebben invloed op hoe giftig een mineraal is voor ons als mens.
Al deze dingen hebben invloed op hoe giftig een mineraal is voor ons als mens.